طبع و مزاج چیست؟ اصلاح مزاج ( فصل دوم)

اصلاح مزاج

اصلاح مزاج چیست؟

 اصلاح مزاج، یعنی درمان مزاج اکتسابی و بازگرداندن آن به مزاج اصلی و  حفظ آن با استفاده از مسلح.

 مصلح چیست؟

 به ماده خوراکی و غیرخوراکی که مصرف همزمان آن با سایر مواد، طبع فرد را معتدل نموده و از مشکلات احتمالی ایجاد شده آنها جلوگیری می نماید و همچنین هضم آن را آسان تر می کند، مصلح میگویند. آره نمونه اگر فرد صفراوی یاد روی بیش از حد عسل مصرف کند موجب بروز حساسیت یا خارش بدن میشود یا اگر فرد بلغمی بیش از حد آب بنوشد موجب بروز بیماری، سردی، خستگی، سستی و پرخوابی در او میشود. بنابراین برای پیشگیری و کاهش مشکلات ناشی از مصرف برخی از مواد غذایی باید از مصلح آن استفاده نمود. 

انواع مصلحات از نظر خاصیت

  • مصلحات عمومی یا مصلحات مزاجی: مصلحات که مزاج آن ها، ضد مزاج مواد اصلی استفاده شده است، مثلا ماست مزاج سرد و مرطوب دارد و افراد بلغمی و سوداوی که دارای مزاج سرد هستند، باید آن را با خوراکی هایی که دارای مزاج گرم و مرطوب هستند مثل زنیان، انیسون، پونه، نعناع، آویشن استفاده کنند تا هم مزاج ماست، معتدل شود و مشکلات ناشی از سرد بودن ماست بر آن‌ها اثر نکند.
  •  مصلحات تخصصی یا ذاتی: این نوع مصلحات حالت عمومی نداشته و به صورت تخصصی در کنار سایر مواد استفاده می شوند. مثل خوردن مصلح زنیان که برای کم کردن مشکلات ناشی از خوردن ماست و خوردن مسلح انیسون که برای کم کردن مشکلات ناشی از خوردن رازیانه مصرف می شود.

 در طب سنتی نیز گاهی اوقات بیماری آکنه یا جوش صورت که در اثر گرمی ایجاد می شود را با مصرف گیاه گرم رازیانه که خود نیز طبع گرم دارد درمان می کنند، زیره و رازیانه علاوه بر گرم بودن طبع خود، به طور ذاتی درمان کننده جوش غرور نیز هست، خصوصا اگر در فصول سرد سال تجربه شده باشد یا استفاده از دمکرده جوک بسیار سرد است ولی در درمان بیماری های  سرد کلیوی مثل سنگ کلیه، از آن استفاده می شود، زیرا جو علاوه بر سردی مزاج به طور ذاتی خاصیت درمان بیماری‌های کلیوی را نیز دارد.

 انواع مصلحات از نظر طریقه مصرف 

ممکن است مصلح یک خوراکی، بوییدنی باشه نه خوردنی. مثلا مثله گل سرخ در سرد مزاجان، خوردن انیسون بوده ولی در گرم مزاجان با خوردن گل سرخ فقط کافیست که مثله کافور را  استنشاق یا بو کنند. بو کردن کافور، سردرد ناشی از مصرف خوراکی گل سرخ را در گرم مزاجان کاهش می‌دهد .

یکی از اصول پیشگیری از بیماری ها، عدم استفاده از هر نوع ماده غذایی در هنگام بی اشتهایی است. اگر با اولین لقمه یا قاشق غذایی که در دهان خود می گذارید، احساس بدی پیدا می کنید، فورا آن را دور بریزید و تو پیدا کردن اشتها هیچ نوع غذایی را میل نکنید. زیرا سلامتی شما در خوردن آن است.

 توصیه می‌شود افرادی که طبیعت گرم صفراوی و دموی دارند، غذاهای سرد مصرف کنند تا گرمی آنان کمتر شود و افرادی که طبع سرد بلغمی و سوداوی دارند غذاهای گرم مصرف کنند و یا با مخلوط غذاهای سرد و گرم، اثر سردی و گرمی و معتدل کنند. 

اصلاح افراد بلغمی مزاج

افراد بلغمی مزاج باید از خوردن لبنیات خصوصاً ماست، دوغ، ترشیجات و غذاهای سردی بخش بدون استفاده از مثل آن خودداری کنند و بیشتر از خوراکی های گرمی بخش مانند: ارده، عسل، شیره انگور و خرما استفاده کنند.

 اگر افراد بلغمی مزاج، خوراکی های سرد می کنند حتما باید همراه آن از خوراکی های گرمی نیز استفاده کنند تا سردی آن بر آنها تأثیر نگذارد. آره نمونه هنگام استفاده از ماست که مقدار کم آن بلغم زا و مقدار زیادی از سودازا است، بهترین کار آن است که از مثله مزاجی ماست مثل پونه، نعنا، آویشن، زیره و یا حتی از مصلح تخصصی آن یعنی زنیان استفاده کنند، همچنین روزانه نیم ساعت نرمش و ورزش کنند.با رعایت این موارد به زودی طبع آن اصلاح خواهد شد.

 اصلاح افراد صفراوی مزاج

 خوراکی هایی که موجب اصلاح مزاج در افراد صفراوی می شود، عبارتند از: لیمو ترش، زرشک، نارنج، گریپ فروت با عسل، ترنجبین، کاهو، کیوی، آلو بخارا، آلوچه، اسفناج، تمر هندی، لیمو شیرین، پرتغال، نان جو، آش جو.

 در مجموع افراد باید از خوراکی های سرد و خنک استفاده کنند. عرق کاسنی و عرق شاهتره بهترین نوشیدنی برای این گونه افراد است.آنها برای شست و شوی سر و بدن خود باید از سدر استفاده کنند.بهترین روش برای اصلاح افراد صفراوی این است که از خوردن خوراکیهای گرم بدون مسلح پرهیز کنند تا بتوانند سلامتی خود را حفظ کنند.

 اصلاح افراد دموی مزاج

افراد دمدمی مزاج بهتر است برای اصلاح مزاج شان از خوراکهای مانند: میوه و سبزیجات تازه، مسهل های گیاهی ( مانند: خاکشیر، اسفرزه، بارهنگ، بالنگ و تخم ریحان)، سوپ یا آش جو، آش انار، آب زرشک، خیار، مرکبات، ماست، نان جو، برگ زردآلو خیس شده، هلو، انجیر و آلو بخارا استفاده کنند. همچنین نوشیدن روزانه ۶ لیوان آب خنک( نیم ساعت قبل از غذا و دو ساعت و نیم بعد غذا)، کم کردن حجم غذا و استفاده از غذاهای سبک نیز یکی از بهترین راه های اصلاح مزاج در این افراد است.

 نکته: وی افزود روی اگر همراه خوراکی های گرم از خوراکی سرد استفاده نکند، دچار جوش، خارش بدن و غیره می شوند.

اصلاح افراد سوداوی مزاج 

افراد سوداوی مزاج باید از خوردن غذاهای چرب، شور، مانده و بیات به خصوص گوشت، ماهی دودی، شیرینی جات مصنوعی، ادویه جات، عدس، آلو، اسفناج، کدو تنبل و هویج فرنگی پخته، چای و نیز خوردن قرص جلوگیری از بارداری،خودداری نموده و در عوض بیشتر مسهل های گیاهی، نان سنگک، سالاد فصل همراه مقداری جوانه گندم قبل از غذا، روغن زیتون و آش جو استفاده کنند و در بین غذا ها از نوشیدن مایعات به خصوص آب یخ و نوشابه های گازدار و دوغ خودداری کنند. این افراد باید از مصرف کشک و ماست نیز پرهیز کنند.

 مصرف پنیر همراه با چای شیرین در وعده صبحانه برای افراد سوداوی مزاج بسیار زیان آور است، زیرا رسوبات خون را در این نوع افراد افزایش می‌دهد.

 آیا چنین افرادی به فکر اصلاح طبع خود نباشند شدیداً دچار افسردگی روحی خواهند شد و روز به روز از نظر جسمانی لاغر تر می شوند.

 در مجموع افراد سوداوی باید از غذاهای گرم و مرطوب استفاده نمایند. غذاهایی مثل برنج که مزاج سرد و خشک دارد برای افراد سوداوی مضر میباشد چون موجب ایجاد یبوست در آنها می‌شود.

مزاج خوراکیها همراه و مصلح آن ها

 در اینجا چند نمونه از خوراکی ها را به همراه مصلح آنها بیان می‌کنیم: 

جدول 41 تا 57

طرز تهیه چای سنتی 

یک قاشق غذاخوری از هر گیاهی که می خواهید را به دو لیوان آب سرد و مقداری نبات، روی حرارت کم قرار دهید تا بجوشد. سپس قوری روی حرارت غیر مستقیم کتری و سماور قرار دهید و بگذارید به مدت ۱۵ دقیقه دم بکشد. بعد را آن را صاف کرده و میل نمایید.

 طبخ مواد غذایی

 یکی از مهمترین مسائل روزمره زندگی انسان، استفاده از انواع غذا ها برای رفع گرسنگی، پیشگیری از بیماریها و ادامه زندگی است که باید به شیوه متعادل و متناسب تهیه شود. مثلاً بادمجان سرخ شده با روغن،  به تنهایی خلط سودا را در بدن افزایش می دهد و در نتیجه زیاد شدن این خلط در بدن موجب بیماری های پوستی، ناراحتی های اعصاب و روان می شود، همچنین استفاده از کشف به تنهایی موجب بی خوابی در بعضی از افراد می شود، بنابراین با مخلوط کردن این دو به صورت کشک و بادمجان می توانیم غذای با مزاج معتدل تهیه کنیم که سالم و مناسب طبع ما نباشد و ایجاد ناراحتی نکند.

 چگونه مزاج غذاها را تشخیص دهیم؟

 اگر مزاج بیشتر مواد تشکیل دهنده غذا گرمی بخش بود، مزاج غذاها را گرم می نامیم و اگر مزاج بیشتر مواد تشکیل دهنده آن سرد بود، مزاج غذا و سرد می‌نامیم. مثلاً برای پخت فسنجان از گردو، نمک و آب استفاده می‌کنیم. تو بیشتر مواد آن گردو و عسل و گردو مزاج گرم دارد، نمک نیز میزان گرمی آن را بیشتر می‌کند، از طرفی اگر یه که طبع گرم دارد با آن اضافه کنیم مزاج فسنجان گرمتر می‌شود و این به علاوه یا گوجه‌فرنگی که طبع سردی دارند تاثیری در سرد بودن مزاج فسنجان ندارند، چون بیشتر مواد استفاده شده در فسنجان گرم هستند اما برای تهیه بورانی اسفناج، از ماست و اسفناج استفاده می‌کنیم که هر دو طبع سرد دارند( هرچقدر ماست ترش تر باشد چقدر پر چرب تر باشد سردی کمتری دارد) بنابراین چون بولانی بیشتر با مواد سرد تهیه می‌شود، یک غذای سرد است.

جدول 59 تا 60

چگونه غذای با مزاج معتدل تهیه کنیم؟

اگر ما مزاج مواد غذایی را بدانیم، می توانیم غذاهای با مزاج معتدل تهیه کنیم. مثلا وقتی می خواهیم سوخت تهیه کنیم، اگر از جو که دارای مزاج سردی است استفاده کنیم، می توانید با اضافه کردن گندم که به مزاج گرم دارد، طبعا این غذا را معتدل یا اینکه به جای استفاده از روغن نباتی در این غذا، از روغن حیوانی یا روغن زیتون که دارای طبع گرم است استفاده کنیم تا غذایی با طبع معتدل تهیه نماییم.

سبزی هایی که برای سوء استفاده می‌کنیم نیز می‌توانند نزاجا آن را معتدل کنند، برای نمونه سبزی های تند و تلخ مانند نعناع، پونه،  مرزه، جعفری، پیاز قرمز و طرح، سبزی های گرم هستند که می‌توان در تهیه غذا هایی که دارای مزاج سرد هستند برای متعادل نمودن آنها استفاده نمود.ادویه جات مثل فلفل سیاه، زردچوبه، زیره، نمک، دارچین نیز دارای طبع گرم هستند و شما می توانید با استفاده از این ادویه های گرم، غذای تالار خوشمزه تر نموده و سردی غذا کمک کرده و به این ترتیب غذای با مزاج معتدل تهیه نمایید.

 خوراکی های مفید و مضر برای انواع مزاج ها

 هر فردی باید خوراکی های متناسب با مزاج خودش نیل کند برای مثال افراد صفراوی مزاج، باید خوراکی های مرطوب و خنک و افراد سوداوی مزاج، خوراکی های گرم و مرطوب می کنند. در این قسمت به خوراکی های مفید و مضر برای انواع مزاج ها اشاره می کنیم:

خوراکی های مفید برای افراد دموی مزاج

 نوشیدن روز شلوان آب خنک نیم ساعت قبل و دو ساعت و نیم بعد از غذا، زرشک، کاهو، انار ترش، سبزیجات، سوپ جو، لیمو ترش تازه، خوردن سالاد قبل از غذا، روغن زیتون، حبوبات و غلات جوانه زده، عسل به مقدار کم، شاه توت، کدو خورشتی، نعناع، ریحان، شاهی، پیازچه، انگور، انبه، خرما، موز، سیب، گلابی، زیتون، آب زرشک و خوردن غذاهای سبک مانند سبزیجات بخارپز برای افراد دمدمی مزاج مفید است.

 خوراکی های مضر برای افراد دموی مزاج

 خوردن غذاهای چرب و سرخ شده، شیرینی جات، ادویه جات تند، غذاهای شور، مصرف گوشت زیاد، کره و خامه، نخود، کنجد، سیاه دانه، غذاهای نشاسته ای، نان، آب یخ، دوغ، نوشابه، تخم مرغ، نوشیدن مایعات همراه با غذا یا بلافاصله بعد از غذا، توت خشک، کشمش، سس، رب، ترشیجات، سرکه، سیر، چای، قهوه، نسکافه، ماست، بادمجان و غذاهای ساندویچی.

خوراکی های مفید برای افراد صفراوی مزاج

انواع مرکبات(پرتغال، لیمو شیرین، نارنگی و غیره)، انار، شاه توت، خیار، سیب، گلابی، آلبالو، گیلاس، آلو، گوجه سبز و زرشک، هندوانه، گرمک، کدو خورشتی، هویج فرنگی، روغن زیتون، سوپ جو، سبزیجات مانند اسفناج و گشنیز، لیمو ترش تازه، انبه، به، نارگیل، زیتون، شاهدانه، شنبلیله، فندق، پرسته، جو، نخود، لپه، گوشت گنجشک، خاکشیر، اسفرزه، تخم ریحان، تخم مرغ، بارهنگ، ترشیجات طبیعی، مغز فلوس، ترنجبین، عسل به مقدار کم و به همراه با لیمو ترش تازه، انگور، کاهو، تخم خیار، تخم کدو خام، تخم هندوانه، گوشت شتر، مرغابی، پیاز، کرفس، ترب، پونه، مرزه، کنگره، نعناع، شوید، شنبلیله، ریحان، روغن گردو، روغن تخم کتان، روغن شاهدانه، روغن مرزنجوش، روغن سوسن، زعفران، زیره، زنیان، سیاه دانه، دارچین، سیب زمینی بخارپز، قارچ، بامیه، پیاز، برگه هلو، برگه زردآلو، مغز بادام خام تازه، برنج سفید با روغن زیتون، کدو حلوایی، نخود فرنگی، عدس، ماش و لیمو عمانی برای افراد صفراوی مزاج بسیار مناسب است.

خوراکی های مضر برای افراد صفراوی مزاج

 چای، قهوه، نسکافه، لبنیات، تخم مرغ، غذاهای فریز شده و سرخ شده، سس و رب، غذاهای چرب، ماکارونی، آش رشته، سیب، خوراکی های گرم، نوشابه، ادویه جات تند، آب یخ، نوشیدن مایعات همراه با غذا یا بلافاصله بعد از آن، شیرینی جات قنادی و مصنوعی، آجیل شور، گوشت قرمز، موز، غذاهای ساندویچی، خربزه و طالبی.

 خوراکی های مفید برای افراد بلغمی مزاج

 گوشت شتر، گوسفند، کبوتر، سار، گنجشک، بوقلمون کباب شده، هل، دارچین، زنجبیل، زعفران، جوز هندی، انواع فلفل، دانه خردل، سیر و موسیر، ریشه چغندر، شلغم ،هویج، کلم قمری، ترب سیاه و سفید، انواع کلم، کرفس، نعناع، ریحان، جعفری، مرزه، ترخون، تره و شوید، نخود، گندم، لوبیا چیتی،لپه، زیره سیاه، زیره سبز، تخم ریحان، قدومه شیرازی، خاکشیر، بارهنگ، بادام، گردو، فندق، پسته، کنجد، ارده، عسل و شیره خرما.

 خوراکی های مضر برای افراد بلغمی مزاج

 خوردن مواد لبنی مانند شیر، ماست، دوغ، کره، پنیر، سرشیر، خامه و کشک، بدون استفاده از مصلح برای افراد بلغمی مزاج مضر است.

 مصرف خوراکی هایی مثل: ترشیجات، کاهو، گشنیز، شاتره، خرفه، کاسنی، اسفناج، خیار، گوجه فرنگی، گوجه، آلو، توت فرنگی، زرشک،هندوانه، کدو، ترشک، زالزالک، لیمو ترش، گریپ فروت، جو، لوبیا سفید، لوبیا چشم بلبلی، عدس، ماش، اسفرزه، تخم خیار، تخم کدو، بذر کتان، شیر گاو( هر قدر شیر پر چرب تر باشد گرمتر است)، پنیر تازه، گوشت ماهی، گوشت اردک، غاز، گوشت و تخم مرغ ماشینی، گوشت و تخم پرندگان آبی، سرکه، انواع شور، برنج سفید، عدس، سیب‌زمینی، آب یخ، انواع نوشابه‌های گازدار، سوپ جو، آش جو، نارنگی، کیوی، گرمک، خیار پوست کنده، قارچ، ماش، جو،سس،رب گوجه فرنگی، کدو خورشتی، آش رشته، ماکارونی، پفک، شکلات، آدامس، بیسکویت،  چیپس،و غیره بدون استفاده از مسلح آنها برای افراد بلغمی مضر میباشد.

 خوراکی های مفید برای افراد سوداوی مزاج

 توت سفید، کشمش، انجیر، خرما، هل، دارچین، زنجبیل، زعفران، گوشت شتر، گوشت کبوتر، گوشت گنجشک و سار، زیره، گل گاوزبان و استفاده از محلول اینها مثل قدومه شیرازی و غیره.

 خوراکی های مضر برای افراد سوداوی مزاج

 گشنیز، کلم،تره، باقلا، عدس، تمشک، غوره خشک، خرمالوی کال، پوست هندوانه، هندوانه کال، گوشت گاو و گوساله فریز شده، گوشت ماهی سرخ شده، غذای مانده، گوشت قورمه، گوشت نیم پز و فریز شده، سوسیس، کالباس، انواع کنسرو، با بادمجان، آش، دوغ آش سماق، ماست ترش، کشک، کاسنی، ترشک، انار ترش، زیتون، سماق، عدس، شاه، جوی سیاه، چای، نسکافه، قهوه، قره قروت، رب انار، رب گوجه فرنگی، نیوشا، آبجو، سرکه، آبغوره، روغن، روغن بید، روغن نیلوفر، ماهی، ماهی شور، خیار، نمک زیاد، پنیر شور، گوشت حیوانات پیر، چای شیرین، شیرینی جات، تخم مرغ، ترشیجات، سرکه و غیره .

 خون

 خوراکی های معتدل

 خوراکی های معتدل، خوراکی های هستند که مقدار گرمی آنها به حدی نیست که موجب افزایش صفرا شود یا میزان سردی آنها به حدی نیست که موجب افزایش بلغم شود و برای همه انواع مزاج ها مفید است.

 نمونه ای از خوراکی های معتدل عبارتند از: روغن حیوانی، روغن زیتون، روغن کنجد، کره حیوانی، روغن هسته انگور، خرما، کشمش، بادام شیرین، روغن بنفشه، شفتالو، زردآلوی شیرین، کاسنی، خرفه، بید، توت، نان سبوس دار( سنگک و نان جو)، عسل و نبات به جای شکر، سبزی، سیر، پیاز خام، زیتون، کرفس، آبگوشت، خاک، خوردن شیر سرد یا غالی خیس کرده و قبل از خواب، سماق همراه تمام غذاها، نان همراه با پنیر و گردو، انار یا رب انار همراه غذا، عناب،آب زرشک،آب زرشک روزی یک تا دو لیوان، کاهو، سکنجبین، شیره انگور، سیاه دانه، سرکه، آبلیمو و یا آبغوره همراه غذا، لبنیات محلی تازه، گل بنفشه و پودر سنجد.

خوراکی های ناسازگار با یکدیگر

 ماست و ترب،انار و حلیم، ماست و ترشی، ماست و ماهی، سرکه و حلیم، خربزه و عسل، خربزه و مویز، کله پاچه و انگور، خربزه و انبه، خربزه و انگور، پنیر و بادام ماهی تازه و شیر، خوردن غذاهایی که دارای طبیعت سرد هستند با یکدیگر، خوردن غذاهایی که دارای طبیعت گرم هستند با یکدیگر، خوردن سرکه بعد از برنج، نوشیدن آب بعد از خوردن غذاهای ترش، خوردن ترشی بعد از شیرینی، خوردن خربزه و هندوانه بعد از خوردن آبگوشت و غیره.

 تغذیه با توجه به طبع در دوران پیری

 در دوران پیری به علت سردی طبع، امکان بروز یبوست، ضعف قوای جسمانی و سیستم ایمنی بدن، افزایش خلط بلغم و سودا، سنگ کلیه و مثانه، اسب و ناتوانی در اندام ها وجود دارد که برای کاهش این مشکلات روغن مالی بدن با روغن های گرم مثل روغن بادام یا کنجد، بسیار مفید است.

 همچنین افراد پیر باید از خوردن خوراکیهای بلغم زا و سودا زا مثل بادمجان سرخ کرده، هندوانه، خیار، جگر سفید، ماهی ساردین و قهوه بدون استفاده از  مصلح آن خودداری کنند.

خوردن میوه‌هایی مثل انجیر و آلو در فصل تابستان و انجیر خشک پخته شده در آب و شیر برای افراد پیر در فصل زمستان بسیار مفید است.

 ورزش مناسب هر مزاج

 هر فرد بسته به نوع مزاج و محیط جغرافیایی که در آن زندگی می کند، توانایی های خاصی در انجام یک رشته ورزشی دارد،

 افراد سوداوی یا صفراوی مزاج، برای رشته هایی مثل دو، ژیمناستیک، بسکتبال، ایروبیک، ووشو، تکواندو و در مجموع، ورزش های سرعتی مناسب می باشند.

 افراد دموی، برای ورزش هایی مانند وزنه برداری، جودو، کشتی و ورزش های سنگین و مناسب می باشند.

 افراد بلغمی مزاج، تر می‌توانند به ورزش‌های آبی مانند شنا بپردازند، این افراد است صدا اگر تمرینات و تغذیه درستی داشته باشند می توانند در بعضی ورزش های قدرتی مانند وزنه‌برداری و کشتی نیز فعالیت کنند.

بدلیل انبار گردانی و راه اندازی سیستم پردازش نیمه اتوماتیک در جهت خدمت رسانی هرچه سریعتر به شما کاربران گرامی بخش فروش آنلاین زرچوبه تا پایان آذر غیر فعال شد. با تشکر از همراهی شما عزیزان